Podstawa programowa kształcenia ogólnego w szkołach ponadgimnazjalnych, programy, a praktyka - mój głos w dyskusji.

W roku szkolnym 2002/2003 reforma oświaty dotarła do liceów. Cykl kształcenia zmienił się z czteroletniego na trzyletni. Do liceum po raz pierwszy przyszła młodzież, która ukończyła gimnazjum i była kształcona w nowy sposób. Zmieniły się też realia otaczającego nas świata, który stał się "globalną wioską". Powszechny dostęp do Internetu sprawił, że przepływ informacji wszelkiego typu jest coraz szybszy. W tej sytuacji zmienia się też biblioteka szkolna, w której pojawiają się nowe nośniki informacji takie jak kasety wideo, płyty CD, encyklopedie multimedialne, strony i serwisy WWW. Biblioteka szkolna przekształca się teraz w dydaktyczne centrum informacji, zadaniem którego jest przygotować młodzież do życia w społeczeństwie informacyjnym i wspierać nauczycieli w pracy dydaktycznej.

Przed biblioteką szkolną stoją więc nowe zadania i cele. W "Biblioteczce Reformy" nr 25 MEN o bibliotekach (wyd. Warszawa 2000 r.) czytamy:

Zadaniami wszystkich typów bibliotek w ogólnokrajowej sieci bibliotek jest gromadzenie, opracowywanie, przechowywanie i udostępnianie materiałów bibliotecznych oraz szeroka informacja o gromadzonych zbiorach własnych i innych bibliotek. Każdy typ biblioteki charakteryzują poza tym odrębne zadania szczegółowe.

Biblioteka szkolna wspomaga realizację programów nauczania i wychowania, edukację kulturalną i informacyjną uczniów oraz służy kształceniu ustawicznemu nauczycieli. Te właśnie zadania wyróżniają ją spośród innych typów bibliotek. Jako nierozerwalna część szkoły, realizuje zadania zapisane w podstawie programowej kształcenia ogólnego, a zwłaszcza udziela pomocy w nabywaniu przez uczniów umiejętności poszukiwania, porządkowania i wykorzystywania informacji z różnych źródeł oraz efektywnego posługiwania się technologią informacyjną, a także rozwijania sprawności umysłowych oraz osobistych zainteresowań.^[1]

W dalszej części tego dokumentu stwierdza się, że efektywne funkcjonowanie biblioteki szkolnej uzależnione jest od kilku czynników, a mianowicie od lokalu, warsztatu informacyjno-bibliograficznego, wykształcenia pracowników, wielkości budżetu i innych.

W podstawie programowej edukacja czytelnicza i informacyjna jest oddzielona od edukacji medialnej. W dziedzinie edukacji czytelniczej  i informacyjnej zadaniem kształcenia na piątym etapie czyli szkół ponadgimnazjalnych jest:

1. Uporządkowanie i utrwalenie umiejętności nabytych w poprzednich etapach edukacji
2. Stworzenie warunków do osiągnięcia dojrzałości i sprawności czytelniczej
3. Przygotowanie do korzystania z zautomatyzowanej biblioteki (mediateki) jako centrum globalnej informacji
4. Ułatwienie i pomoc w wyborze dalszej drogi życiowej^[2]

Natomiast zadaniem szkoły jest:

1. Ukształtowanie prawidłowego obrazu "kultury mediów" mediów jej oddziaływania na różne obszary życia społecznego
2. Doskonalenie samodzielnego projektowania i konstruowania przekazów medialnych
3. Przygotowanie do wyrażania swoich ocen, opinii i recenzji konkretnych komunikatów medialnych^[3]

Aby połączyć te dwa moduły kształcenia stworzono ścieżkę "Edukacja czytelnicza i medialna". Jeden z tych modułów obejmuje treści związane z kształceniem ucznia jako użytkownika informacji i przygotowania go do ustawicznego kształcenia się. Treść drugiego modułu stanowią wprowadzenie do świadomego i racjonalnego odbioru oraz korzystania z mass mediów nowoczesnej technologii informatycznej.

W prasie fachowej pojawiło się obecnie już kilka programów takich ścieżek dla szkół ponadgimnazjalnych. Przejrzałam niektóre z nich np.: "Program ścieżki czytelniczo-medialnej dla szkół ponadgimnazjalnych" autorstwa pań Mirosławy Bogacz i Doroty Kaczor zamieszczony w "Bibliotece Szkole" nr 5 z 2002 roku.^[4] Jest to bardzo ambitny, atrakcyjny i szeroki program. Jednak mimo swojego wieloletniego doświadczenia oraz wykształcenia bibliotekarskiego i polonistycznego nie podjęłabym się realizacji tego programu. Brak mi wiedzy prasoznawczej, psychologicznej i socjologicznej. W swoim środowisku szkolnym nie widzę też partnerów, którymi mogłabym realizować ten program. Kto bowiem miałby realizować takie tematy jak np. :"socjotechniki, reklama a prawo, etos Internetu, modele transmisji - propaganda - polonista, historyk ? Być może w przyszłości, może niedalekiej, pojawią się specjaliści przygotowani do takiego kształcenia. Póki co uważam, że powinno się realizować te zadania, które można, na które pozwalają warunki szkoły. Mizeria w oświacie jest znana i nie wszystkie biblioteki szkolne posiadają dostęp do Internetu. W małych ośrodkach miejskich nie ma też teatru ani studia telewizyjnego.

Dlatego uważam, ze poszczególne szkoły powinny tworzyć własne programy, dostosowane do ich potrzeb i możliwości. Nie zwalnia to nikogo do "równania w górę" i poszukiwania coraz lepszych rozwiązań.

Bardziej realny do zrealizowania już, od zaraz wydaje mi się program edukacji czytelniczej i medialnej z wydzielonym modułem biblioteczno - informacyjnym przedstawiony przez panią Jadwigę Andrzejewską w "Bibliotece Szkole" nr 9 z roku 2002^[5].W uwagach wstępnych autorka postuluje, aby lekcje te umieszczone były w planie zajęć z puli godzin do dyspozycji dyrektora szkoły. Celem tego programu jest przygotowanie uczniów do samokształcenia i pracy twórczej poprzez umiejętne wykorzystywanie, analizę, krytyczną ocenę i wykorzystanie w praktyce różnych informacji. Ten program jest bardziej bibliotekarski i możliwy do zrealizowania nawet w prowincjonalnej, słabo wyposażonej szkole. Obawiam się tylko, czy będzie atrakcyjny dla uczniów.

Przejrzałam też program PARTNER "Edukacja czytelnicza i medialna" Ewy Nowel dla liceum profilowanego.^[6] Jest to program zatwierdzony przez Ministra Edukacji Narodowej (nr zatwierdzenia: DKW-4015-35/ 01). Uważam, że jest to bardzo wartościowy program, ale jak stwierdza już we wstępie autorka, sukces jego będzie możliwy przy zachowaniu korelacji międzyprzedmiotowej przełożonej na wspólny wysiłek kilku nauczycieli.

Popularyzowanie wiedzy o mediach jest dziś zadaniem dla wszystkich nauczycieli i dlatego te zagadnienia powinny się znaleźć w planach dydaktycznych języka polskiego, historii, wiedzy o społeczeństwie oraz przedsiębiorczości. Realizacja tego programu będzie wymagała zmiany postawy i aktywności od ucznia i nauczyciela. Rozmowa o mediach z uczniami będzie pewnie trudna, ponieważ często dotknie akceptowanych nieświadomie wartości. Program Ewy Nowel zawiera moduły do realizacji wraz z opisem umiejętności ucznia, tabelaryczny zapis programu oraz niektóre scenariusze lekcji. Program ten określa też warunki niezbędne do realizacji, postulowane osiągnięcia uczniów i ewaluację. Uważam, że warto skorzystać z tej propozycji programowej i jeżeli nie w całości, to chociaż w części ją zastosować (np. przy tworzeniu własnych programów ).

Ciekawa jestem, jak państwo realizujecie tę ścieżkę w praktyce i czym się kierujecie przy wyborze programu?

Opracowała: Urszula Czerniak

Dział: Edukacja czytelnicza i medialna