Drodzy Czytelnicy!

Czy z polską edukacją jest źle, czy dobrze? Dziesięć lat temu "bito na trwogę" podając dane statystyczne o wielkości populacji kształconej w Polsce. Wówczas w Europie gorzej niż u nas sytuacja wyglądała tylko w Albanii. Wskazywano na zagrożenie cywilizacyjne, w jakim się znaleźliśmy. Minęła dekada, powstało wiele szkół, głównie wyższych. Wykształcenie stało się fundamentem startu w zawodowe życie. Statystyki uległy dynamicznej zmianie. Jednakże teraz dochodzą głosy, że nie chodzi o ilość kształconej młodzieży, ale o sam sposób kształcenia w polskiej szkole - jakość.

Jednocześnie wskazuje się, że przychodzi obecnie do szkół nowe pokolenie, o którym wiele można by mówić. W mediach możemy usłyszeć na przykład o gigantycznym wzroście marginesu przestępczego wśród młodzieży, i dotyczy to nie tylko pospolitych przestępstw, ale zbrodni, zabójstw, itp. Wskaźniki ulegają podwojeniu, potrojeniu... Ktoś znowu powie, że to margines, który był, i który jest zawsze. Ale istnieje również stara zasada, że od niepamiętnych czasów społeczeństwo dzieli się na policjantów, złodziei i tych, którzy są okradani - tylko proporcje między tymi grupami się zmieniają w różnych okresach. A teraz zmieniły się właśnie na niekorzyść; margines przestał być marginesem, a skala i niebezpieczeństwo zjawisk narastają szybko.

Cechą, którą podkreślają nauczyciele, jest jakiś ahistoryzm tego pokolenia, wychowanego na wideoklipach, na błyskawicznym, komiksowo-reklamowym skrócie informacji wyrwanych z kontekstu kulturowego, na sms-ach i zawartych w nich emotikonach. Co prawda słychać i głosy twierdzące, że nie jest to wina tego pokolenia, natomiast taki mamy czas, a młodzież jest już taka, czyli nie można serwować jej kontekstu historycznego, bo ona tego nie przyjmie. Inni zaś w odpowiedzi twierdzą, że to jest ewidentne samobójstwo kulturowe, samobójstwo cywilizacyjne. Kto ma rację?

Kolejnym zjawiskiem, które zechciejmy poddać refleksji, jest to, że młode pokolenie zostało już nazwane (w prasie) "pokoleniem utrzymanków". Nie chodzi o oskarżenie. Przychodzą bowiem ci młodzi ludzie z różnych domów, z różnych środowisk, by nie rzec brutalnie: z kiepskich rodzin. Trzeba jednakże dostrzec to, co wskazują badania socjologiczne. Porównując młodzież amerykańską, niemiecką, francuską i polską, średnio rzecz biorąc ok. 80 procent tych z Zachodu uważa, że ich przyszłość zależy od ich własnych umiejętności i pracy, a to samo deklaruje zaledwie 20 procent młodych Polaków. Dlaczego?

W małej ankiecie (może nie do końca reprezentatywnej, bo uczynionej tylko na terenach Polski północnej, ale ciekawej) wśród młodzieży szkół ponadgimnazjalnych zapytano, jakie powinno być "kieszonkowe" wypłacane przez rodziców (pamiętajmy o panującym bezrobociu!)? Ponad połowa wymieniła sporą sumę! Zresztą nie o kwotę chodzi, ale o fakt, że niecałe dwa procent młodzieży w wieku 15-16 lat uznało, że powinno się też własną pracą przyłożyć nieco do tej sumy.

Są to symptomy ważnych zjawisk społecznych. W tym kontekście rozpatrywać musimy problem szkoły, aby nauczyciele (niestety często w zastępstwie rodziny) potrafili przekazać pewną postawę moralną, ideową; przekazać wartości w sposób nieautorytatywny, ale przez silną osobowość. Trzeba inspirować i pokazywać przykład. Polskiej szkole - w tym rozumieniu - wychowawców potrzeba od zaraz!

Marcin Paszkowski

Tomasz Szymański