Cele:

Po lekcji uczeń:

• wymieni przyczyny uzależnień,
• poda przykłady pierwotnego i wtórnego uzależnienia od mediów,
• wymieni fizyczne i psychiczne skutki uzależnienia od mediów,
• poda sposoby racjonalnego korzystania z mediów.

Metody i techniki:

• praca w grupach,
• dyskusja,
• burza mózgów.

Pomoce:

Test uzależnienia od telewizji dla każdego ucznia, plansze:  "Przyczyny uzależnień", "Rodzaje uzależnień od mediów", 2 arkusze papieru, kartki z nazwami mediów.

Przebieg zajęć:

1. Odwołanie się do wiedzy uczniów na temat uzależnień zdobytej na innych przedmiotach (godzinie wychowawczej, wos, biologii, zajęciach świetlicy socjoterapeutycznej):
   • Od czego ludzie mogą się uzależnić? (Uczniowie wskazują alkohol, papierosy, narkotyki, pracę, jedzenie, hazard, gry komputerowe itp.)

     Badacze najczęściej wskazują cztery grupy czynników sprzyjających uzależnieniom - prezentacja planszy "Przyczyny uzależnień".

     Uczniowie podają przykłady czynników biologicznych, środowiskowych, osobowościowych i treści medialnych determinujących uzależnienia.

     Przypomnienie wiadomości o mediach:

   • Które media zaliczamy do mediów masowych?
   • Czym charakteryzuje się komunikacja medialna?
2. Najbardziej rozpowszechnionym współcześnie medium jest telewizja. Towarzyszy nam od rana do późnego wieczora, w dni powszednie i od święta. Przygotowany test pozwoli wam stwierdzić, czy racjonalnie korzystacie z telewizji.
   • Uczniowie wypełniają "Test uzależnienia od telewizji" i obliczają indywidualnie punktację (Zmodyfikowany test i interpretację wyników opracowano wg książki: Anderson J., Wilkins R.: Żegnaj telewizorku, Warszawa 1999, s. 113 - 116.)
   • Podanie interpretacji wyników i dyskusja na temat uzyskanych danych.
3. Medioznawcy wskazują na dwa rodzaje uzależnienia od mediów: pierwotne i wtórne. Prezentacja i omówienie planszy "Rodzaje uzależnień od mediów".
   • Na czym polega uzależnienie od treści przekazywanych w mass mediach?
     (Praca w grupach - każda grupa losuje jedną nazwę medium: telewizja, prasa młodzieżowa, reklama, Internet, gry komputerowe).
   • Uczniowie prezentują efekty swej pracy.
   • Uzupełnienie nauczyciela:

     Uzależnienie od treści propagowanych przez media przybiera niekiedy zaskakujące formy. W USA od kilku lat istnieje "Pouch Potato" - Klub Siedzącego Kartofla, który zrzesza nałogowych telewidzów. Członkowie tego klubu spędzają przed ekranem po kilkanaście godzin na dobę i szczycą się tym, że mogą przenieść się od codziennych problemów do kolorowego świata, który proponuje im telewizja.

     Na uzależnienie od treści przekazywanych przez media narażone są szczególnie dzieci, które przyjmują komunikaty dosłownie - nie odróżniają prawdy od fikcji: kilkoro dzieci zginęło tragicznie próbując lotów w stroju Batmana. Dlatego dziś strój ten sprzedawany jest z ostrzeżeniem, że nie upoważnia do lotu.

     Badania nad wpływem reklam na dzieci wykazały,  że już dzieci przedszkolne wśród towarzyszy zabaw preferują posiadaczy reklamowanych towarów, przedkładają posiadanie zabawki nad towarzystwo rówieśników oraz nie okazują zadowolenia z otrzymanych nie reklamowanych i mało popularnych zabawek.

4. Burza mózgów na temat  fizycznych i psychicznych skutków uzależnienia od mediów.
   • Zapis propozycji na plakacie.
5. Dyskusja na temat racjonalnego korzystania z mediów. Zapisanie na plakacie wniosków w postaci wskazań: "Jak uniknąć uzależnienia od mediów?"
6. Zakończenie zajęć - zaproponowanie uczniom, aby przekazali członkom rodziny informacje wyniesione z zajęć i by zwrócili uwagę na racjonalne korzystanie z mediów we własnej rodzinie.

Prezentowane zajęcia odbyły się w związku z realizacją zadania "Szkoła wolna od nałogów" w ramach akcji "Szkoła z klasą".

Załączniki:

• Wzory plansz: Przyczyny uzależnień, Rodzaje uzależnienia od mediów
• Przykładowe odpowiedzi uczniów: Skutki uzależnienia od mediów, Jak uniknąć uzależnienia od mediów?

Bibliografia:

• Anderson J., Wilkins R.: Żegnaj telewizorku. Warszawa:Wydaw. Adamantan 1999.
• Kubey R., Csikszentmihalyi M.: Telemania - nowy nałóg. "Świat Nauki" 2002 nr 4 s. 64 - 70.
• www. csw.art.pl/konwersatorium/krzysztofek.html
• www.katecheta.pl/2001/11/F_04.htm
• www.opoka.org/biblioteka/I/ID/9909V_05.html
• www.szkoly.edu.pl/szydlowiec/mardzie/text/trud_rodz.html
• www.vulcan.pl/eid/archiwum/2001/03/szkodliwe.html

Aldona Szwajca
Wojnowo

Plansza 1:

PRZYCZYNY UZALEŻNIEŃ:

• czynniki biologiczne
• środowisko (rodzina, szkoła, rówieśnicy)
• cechy osobowości
• środki masowej komunikacji

Plansza 2:

RODZAJE UZALEŻNIENIA OD MEDIÓW:

1. Pierwotne - od przedmiotów i czynności z nimi związanych
   wielogodzinne przesiadywanie przed telewizorem, komputerem itp.
2. Wtórne - od treści
   od promowanego stylu życia, wartości, kultury, mody w:
   • prasie młodzieżowej
   • telewizji
   • reklamie
   • grach komputerowych
   • Internecie

Skutki uzależnienia od mediów - przykładowe propozycje uczniów:

Jak uniknąć uzależnienia od mediów?

• Ustal plan dnia - na oglądanie telewizji przeznacz 2 godziny.
• Wybieraj wcześniej audycje w programie telewizyjnym - nie "skacz" po kanałach.
• Używaj magnetowidu - często nie wraca się do nagrań.
• Nie odrabiaj lekcji przy włączonym telewizorze.
• Wyłącz telewizor w czasie posiłku i gdy przychodzą goście.
• Określ czas korzystania z komputera - nastaw minutnik.
• Rób co pół godziny przerwy w oglądaniu telewizji lub pracy z komputerem.
• Zadbaj o prawidłową postawę przy komputerze.
• Rozmawiaj z rodziną.
• Poszukaj innych zainteresowań - zrób listę ciekawych zajęć.
• Wyjdź na spacer.
• Zapraszaj kolegów.