(scenariusz lekcji języka polskiego dla klasy I gimnazjum)

Cele:

Uczeń:

• wykazuje się znajomością treści komedii A. Fredry " Zemsta",
• rozumie termin konflikt,
• zna synonimy słowa konflikt,
• zdaje sobie sprawę z przyczyn zatargów,
• wyszukuje i omawia metody rozwiązywania sporów,
• wie, u kogo szukać pomocy,
• przywołuje zasady kulturalnej dyskusji,
• dyskutuje,
• wyciąga wnioski,
• uświadamia sobie rolę komunikacji w życiu codziennym,
• jest empatyczny,
• rozumie na czym polega asertywność,
• nazywa uczucia.

Formy nauczania:

• praca indywidualna,
• praca w grupach.

 Metody nauczania:

• metoda ćwiczeń praktycznych,
• techniki dramy: scenka improwizowana, rzeźba, płaszcz eksperta.

Środki dydaktyczne: słowniki języka polskiego, słowniki wyrazów bliskoznacznych, notesy, arkusze szarego papieru, długopisy.

Pojęcia i terminy:

• konflikt, kompromis, tolerancja, asertywność.

Uwagi dotyczące realizacji lekcji

Zajęcia prowadzone metodą dramy często wymagają przestrzeni, dlatego też wskazane jest takie ustawienie ławek, aby nie przeszkadzały, ale także pozwoliły dzieciom prowadzić zapiski.

Lekcja obejmuje dwie godziny lekcyjne z przerwą. Łączę w niej pracę w grupach z pracą indywidualną. Do uczniów należy samodzielne prowadzenie notatek z lekcji.

PRZEBIEG LEKCJI

Wprowadzenie

Zapoznanie uczniów z celem lekcji, którym jest uświadomienie przyczyn konfliktów i sposobów ich rozwiązywania. Przekazanie informacji, że ich praca domowa polegać będzie na zapisaniu nowych terminów oraz na udzieleniu odpowiedzi na pytanie: Jak postępować, aby uniknąć konfliktów?

Zapisanie tematu na tablicy.

Faza wstępna

Ponieważ jest to pierwsza lekcja prowadzona metodą dramy, rozpoczynamy ją od ćwiczenia wprowadzającego, przygotowującego do wejścia w rolę.

Ćwiczenie wprowadzające I

Każdy z uczniów wybiera sobie rolę, np. aktora, lekarza, nauczyciela, przywódcy, policjanta czy przekupki i zgodnie z nią wypowiada zdanie: "Jeśli nie chcesz mojej zguby, krokodyla daj mi luby". Najpierw robią to osoby wskazane przez nauczyciela, później wszyscy jednocześnie. Ważne jest, aby cytat ten został "odegrany" zgodnie z powierzoną rolą.

Ćwiczenia te pozwalają dzieciom zorientować się na czym, między innymi, będzie polegała ich praca, a jednocześnie czyni atmosferę lekcji swobodniejszą.

Ćwiczenie wprowadzające II

Następnie przechodzimy do działań związanych z wcześniej omawianą lekturą. Proponujemy zabawę w grupach. Każdy z pięciu zespołów ma zaprezentować rzeźbę, która ukaże uczucia typowe dla bohaterów komedii. Prowadzący oczekuje, że uczniowie skupią się na sytuacjach:

• Miłość Wacława i Klary i ich niepewność wobec przyszłości;
• Przerażenie Papkina, przekonanego o swej rychłej śmierci;
• Przygnębienie Wacława wywołane okrutnym postanowieniem ojca;
• Szczęście młodej pary, ulga wywołana zakończeniem sporu.

Grupy prezentują swoje rzeźby (każde dziecko powinno być zaangażowane w grę), a widzowie odgadują odgrywane sytuacje, koncentrując się jednak na nazywaniu uczuć.

Faza właściwa

Po tym ćwiczeniu rozpoczynamy działania związane z tematem lekcji. Proponujemy, aby uczniowie metodą scenki improwizowanej (mimicznej) scharakteryzowali głównych bohaterów. Dzieci pracują we wcześniej utworzonych grupach. Każda z nich ma wybrać dwie, trzy spośród cech Cześnika i Rejenta i zaprezentować je pozostałym. Ćwiczenie to pozwoli wyeksponować jedną z najistotniejszych wad obu postaci - konfliktowość.

Skoro padnie to określenie, należy wyjaśnić jego znaczenie. Wyznaczone osoby odszukują termin w słowniku, inne poszukują jego synonimów. W tym czasie dzieci próbują same rozwiązać problem. Dopiero później konfrontujemy wiedzę ze słownikiem. Na tablicy zapisujemy termin, jego synonimy i wyrażenie, w jakich występuje.

Następnie grupy zastanawiają się nad przyczynami konfliktów, a przemyślenia spisują na kartkach, aby potem przeczytać je klasie. Dla zaakcentowania tego zagadnienia zapisujemy na tablicy efekty działań grup.

Konflikty wybuchają z powodu:

• złośliwych uwag,
• zazdrości,
• niedomówień,
• braku tolerancji,
• odmiennych dążeń,
• różnicy zdań,
• braku opanowania,
• braku umiejętności prowadzenia dyskusji.
• Dzięki temu ćwiczeniu uczniowie poznają przyczyny zatargów.

Kolejne zadanie ma na celu uświadomienie dzieciom, że z konfliktami można spotkać się w każdym środowisku (także między bliskimi osobami) oraz w dowolnym miejscu. Każda z grup otrzymuje polecenie odegrania scenki konfliktu między: rodzeństwem, rówieśnikami, współpracownikami, pokoleniami oraz osobami sobie obcymi.

Skoro dzieci znają już źródła sporów i mają świadomość ich powszechności, zadaję pytanie - Kto może pomóc w rozwiązywaniu nieporozumień? Dzieci bez trudu wskażą na: rodziców, rówieśników, starszych kolegów, nauczycieli czy wreszcie pedagoga szkolnego. Po uzyskaniu tych odpowiedzi powołuję odpowiednio grupy ekspertów: grupę rówieśników, nauczycieli, rodziców, starszych kolegów. Następnie stawiam pytanie - Co doradzilibyście, jako eksperci, aby w przyszłości unikać konfliktów? Propozycje spisujemy na arkuszu szarego papieru, który umocujemy na tablicy tak, by były widoczne dla wszystkich. Z pewnością pojawią się odpowiedzi :

Należy:

• rozmawiać, dyskutować,
• ustalić jasno swe stanowisko,
• ustalić zasady postępowania,
• cierpliwie wysłuchać drugiej strony,
• być otwartym na kompromis,
• wykazać się dobrą wolą, opanowaniem,
• być tolerancyjnym,
• ustalić kolejność wykonywania prac,
• przykre obowiązki dzielić między siebie,
• czasami wystarczy powiedzieć "przepraszam".

Propozycji tych nauczyciel wysłuchuje wchodząc w rolę dziennikarza pragnącego napisać artykuł "O sposobach unikania konfliktów".

Ważne jest, aby uczniowie zdali sobie sprawę, że często sami, bez pomocy innych, mogą rozwiązać spór, otwarcie, ale spokojnie, mówiąc przeciwnikowi o swych uczuciach. Na takie rozwiązanie problemu pozwala asertywność. Ponieważ termin ten nie jest znany uczniom, wyjaśniamy im go. Zwracamy uwagę, że w asertywności istotne jest, aby poinformować rozmówcę o swoich uczuciach, a nie atakować go. By dzieci zrozumiały zasady rządzące asertywnością, wchodzimy w rolę dokuczliwego chłopca, którego rówieśnicy informują o swych odczuciach. Wykorzystujemy technikę otwartych myśli. Uczniowie mówią przechodzącemu obok nich koledze, co ich w jego zachowaniu denerwuje, co czują. W tym celu kończą zdanie:

• Jest mi przykro, kiedy...
• Nie lubię, gdy...

Bezwzględnie należy pamiętać, iż w rolę niesfornego kolegi nie powinien wcielić się uczeń, tylko nauczyciel. Ćwiczenie nie może stać się psychodramą.

Na zakończenie lekcji, aby uzyskać informację zwrotną prosimy, aby każda z grup dokończyła zdanie:

Lekcja uświadomiła mi....

Można spodziewać się odpowiedzi:

• co to jest konflikt,
• przyczyny sporów,
• sposoby unikania kłótni,
• sposoby rozwiązywania zatargów,
• u kogo szukać pomocy w trudnych przypadkach,
• że spokojnie prowadzona dyskusja może zapobiec kłótni,
• że należy być asertywnym,
• że praca w grupie wymaga otwartości i elastyczności.

Jest to ostatnie z zadań postawionych dzieciom.

Lekcję kończy zadanie pracy domowej: Wpisz do zeszytu poznane dziś terminy (konflikt, kompromis, tolerancja, asertywność). Skorzystaj z odpowiednich słowników. Odpowiedz na pytanie: Jak postępować, aby uniknąć konfliktów?

Uwagi o realizacji

Lekcja może stanowić podsumowanie dla cyklu jednostek poświęconych komedii A. Fredry "Zemsta" Ma także duże wartości wychowawcze. Jest doskonałym tłem do rozmowy na temat źródeł konfliktów i sposobów ich rozwiązywania. Istotną korzyścią płynącą z tych zajęć jest poznanie i zrozumienie zasad asertywności. Lekcja może być wprowadzeniem do cyklu zajęć o asertywności prowadzonych przez pedagoga szkoły.

Ważnym ćwiczeniem dla uczniów jest technika otwartych myśli. Można ją wykorzystywać do rozwiązywania różnych problemów wychowawczych. Pamiętać jednak należy, aby w roli kłopotliwego ucznia występował tylko nauczyciel.

Treści programowe języka polskiego łączą się tu z wiedzą obywatelską i treściami ścieżek przedmiotowych (filozoficzną, prorodzinną, prozdrowotną) oraz programem wychowawczym szkoły.

Anna Jędrych
Łódź

Przygotowując zajęcia wykorzystałam materiały z kursu: Aktywizujące metody i techniki pracy na lekcjach języka polskiego (październik 2000 - styczeń 2001).