"Nauczanie języka angielskiego jako języka obcego bardzo młodych uczniów wymaga szczególnych umiejętności ze strony nauczyciela"

Maria Teresa Petrone

Młodzi uczniowie nie mają konkretnych wewnętrznych motywacji do uczenia się języka obcego i dlatego nauczyciel musi je stworzyć poprzez wykorzystanie takich technik i metod pracy, które są najbardziej naturalne dla dzieci, które będą je motywować do nauki i jednocześnie nie będą ich nudzić. Ze względu na wiek dzieci, nauczanie języka obcego w początkowym etapie odbywa się prawie wyłącznie w trakcie gier i zabaw. Gry i zabawy mogą być używane w każdym etapie lekcji: podczas rozgrzewki językowej, w części wstępnej, podczas ćwiczeń, w testach, w części końcowej. Są one jednocześnie okazją do diagnozowania postępów dzieci i oceny efektów nauczania. Gry stanowią także silną "kartę przetargową", kiedy chcemy skupić uwagę na konkretnym zadaniu. Wszystkie dzieci mają swoje ulubione gry i dlatego wybór najbardziej ulubionej gry może być formą nagrody po wykonaniu określonego zadania.

Znamy wiele rodzajów gier: gry tradycyjne, gry "akcji", gry indywidualne, w parach, zespołowe, ciche, itd. Rolą nauczyciela jest wybór takiej gry, która sprawi dziecku przyjemność i zarazem spełni swoją funkcję edukacyjną. Istotne jest, by nauczyciel dysponował bogatym zestawem środków dydaktycznych, dzięki którym będzie mógł przeprowadzić wiele różnych zabaw językowych. Nauczyciel powinien pamiętać o tym, aby przejście z jednej gry w drugą odbywało się w sposób spokojny i ostrożny, aby ta zmiana nie stworzyła dużej dezorientacji i zamieszania w klasie.

Cytowana powyżej autorka M. T. Petrone powołując się na teorię inteligencji Howarda Gardnera, twierdzi że każdy człowiek posiada siedem rodzajów inteligencji:

• inteligencję przestrzenną,
• muzyczną,
• interpersonalną,
• językową,
• kinestetyczną,
• logiczną,
• wzrokową.

Problemem jest, że w szkole testowane i oceniane są dwie: językowa i logiczna. Dlatego wg M. T. Petrone grom i zabawom przypisuje się tak ważną rolę w nauczaniu, ponieważ przez swoją różnorodność pozwalają rozwijać wszystkie rodzaje inteligencji. To natomiast pozwala bardziej obiektywnie testować i oceniać zdolności oraz umiejętności uczniów.

Poniżej, za M. T. Petron, przedstawiam przykłady gier i zabaw stosowanych w klasach młodszych do nauki nowego słownictwa.

PARROTS - to gra słowna "a speaking game", w której nauczyciel gra przeciwko uczniom. Do jej przeprowadzenia potrzebne są flashcards (karty z obrazkami) albo prawdziwe przedmioty. Nauczyciel-czarodziej używając magicznych słów zamienia uczniów w "papugi". Gra polega na tym, że nauczyciel odsłania karty i wypowiada jakieś słowo, "papugi" zaś muszą je powtórzyć. Ale "papugi" są mądre i powtarzają tylko słowa właściwe, zgodne z obrazkiem. Za powtórzenie niewłaściwego słowa punkt zdobywa nauczyciel, jeśli uczniowie wypowiedzą słowo zgodne z obrazkiem, wtedy dostają punkt.

Gra jest szczególnie przydatna do nauki nowego słownictwa, ponieważ uczniowie poznają wiele słów bez specjalnego wysiłku i znudzenia. Do tego należałoby dodać, że rywalizacja z nauczycielem i szansa wygrania bardziej motywuje ich do pracy. Również ta gra jest pomocna dla dzieci, które są nieśmiałe, czują się w grupie niepewnie dzięki niej nabierają one pewności siebie i odwagi. PARROTS jest grą słowną, która obejmuje umiejętności ustne, takie jak słuchanie i mówienie. Jest grą rozwijającą inteligencję językową uczniów.

Bardziej ożywioną jest CHANGINGPLACE. Jest to gra akcji, a więc jest ona przydatna dla uczniów z rozwiniętą inteligencją kinestetyczną. Uczniowie siedzą w kręgu. Nauczyciel podaje każdemu dziecku wiadomość - słówko, które związane jest np. z ubraniami (max. 5-6 słówek). Następnie całej klasie mówi słowo-klucz, wskazujące na całość słownictwa, np. szafa. Nauczyciel stoi w środku koła i wypowiada słówko. Wszyscy uczniowie, którzy "dostali" takie słowo muszą zmienić swoje miejsca. W trakcie zamiany nauczyciel siada też na czyimś miejscu, a więc teraz uczeń stoi na środku kręgu i wywołuje inne słówko.

Dzieci bardzo lubią te grę, gdyż jest zabawna, żywa, związana z ruchem i działaniem, a więc z ich naturalnymi potrzebami.

Kolejną grą, w której zaangażowana jest inteligencja kinestetyczna, to znana, tradycyjna angielska gra SIMONSAYS. Jest to Total Physical Response game, która opiera się na rozumieniu i wykonywaniu instrukcji wydawanych przez nauczyciela. Mali uczniowie nie muszą utrzymywać werbalnego kontaktu z nauczycielem, wystarczy, że wypełniają jego polecenia. Dzieci uczą się języka poprzez działanie, w większym stopniu poprzez fizyczną reakcję, niż dzięki werbalnemu powtarzaniu.

Dla uczniów z silnie rozwiniętą inteligencją wzrokową mamy KIM’SGAME. Flashcards albo prawdziwe przedmioty są przykrywane, uczniowie zapamiętują co jest pod przykryciem i następnie nauczyciel pyta o nazwę ukrytego obrazka. Nauczyciel może tę grę modyfikować np. poprzez zamianę obrazków albo usunięcie jednego z nich.

CHINESEWHISPERS czyli "głuchy telefon" jest grą tradycyjną, która obejmuje inteligencję językową oraz interpersonalną. Gra nadaje się zwłaszcza dla uczniów najmłodszych, choć warto ją wykorzystywać również w klasach II i III, ponieważ zmusza uczniów do skupienia uwagi (muszą uważać na to, co słyszą i na to, co mówią).

Uczniom z silnie rozwiniętą inteligencją logiczną proponuje się zazwyczaj gry logiczne, a więc krzyżówki, puzzle, gry typu the same/diffrent, odd-one-out czy gry planszowe.

Inteligencja muzyczna, jak wszyscy wiemy, związana jest z muzyką. Muzyka w nauczaniu początkowym, oprócz tego, że pomaga stworzyć przyjemną i pozytywną atmosferę w klasie, to także pomaga poznawać coraz więcej słów oraz całych struktur językowych. Kolejną zaletą jest to, że poprzez jej naśladowanie uczniowie uczą się dokładniejszej wymowy i naturalnej intonacji językowej.

Muzyka to nie tylko piosenki, ale także wierszyki, wyliczanki, "rapowanki". Zapadają one dobrze w pamięć i często nawet po kilku latach przerwy dzieci śpiewają piosenki i recytują wierszyki, których nauczyły się w klasach początkowych. Piosenki, wyliczanki i "rapowanki" mogą być stosowane przed każdą zabawą, dzięki czemu dzieci szybko je zapamiętują. Towarzyszy im zawsze rytm, melodia oraz aktywność, są one integralną częścią procesu nauczania. Umożliwiają uczniom kształcenie lub wykorzystanie umiejętności muzycznych oraz językowych.

Reasumując powyższe informacje można wysunąć wniosek, że gry i zabawy odgrywają znaczącą rolę w nauce języka obcego. Przyczyniają się nie tylko do rozwoju fizycznego i psychicznego dziecka, ale posiadają także walory kształcące. Dzięki nim rozwija się spostrzegawczość i wyobraźnia, logiczne myślenie, prawidłowe wnioskowanie, ćwiczy się pamięć i umiejętność skupiania uwagi. Stosowanie gier w nauczaniu może również wyrównywać niedobory, jak zwolniony refleks, trudności w postrzeganiu, myśleniu i orientacji przestrzennej. Odpowiednio dobrane gry pomagają w zmniejszeniu nadmiernej ruchliwości, braku opanowania, pozwalają także stopniowo usunąć zbytnią nieśmiałość lub zahamowanie w kontaktach i współdziałaniu z rówieśnikami. Dzięki grom i zabawom można łatwo budzić i podtrzymywać uwagę dzieci oraz rozwijać ich aktywność myślową i językową.

Docenianie roli oraz wiedza na temat gier i zabaw w nauczaniu języka angielskiego pozwoli nauczycielowi pokierować procesem nauczania w taki sposób, aby uczniowie mieli możliwość osiągnięcia sukcesów i przyjemności w nauce języka obcego.

Dorota Szlendak

Autorka naucza języka angielskiego w klasach I - III szkoły podstawowej.

Bibliografia:

1. M. T. Petrone: "Using games in TEFL", Authentically English for professional teachers of English, 1998.
2. Lewandowska E., Maciszewska B.: Program nauczania języka angielskiego : klasy I-III szkoły podstawowej. Nr w wykazie: DKW 4014- 7/ 00.