Drodzy Czytelnicy!

Ciekawie jest czasem otworzyć encyklopedię na chybił trafił.

Wymienione w motcie pojęcie jest neologizmem autorstwa współczesnego myśliciela konserwatywnego - Rogera Scrutona, ale opisującym zjawisko rozpoznawane także wcześniej i przez wielu obserwatorów, acz występujące w zasadzie wyłącznie w dekadenckiej fazie cywilizacji zachodniej. Patologiczna ojkofobia, czyli "nienawiść do swojego domu", jest chorobą rozpowszechnioną pośród niektórych intelektualistów już od czasów oświecenia, a jej główną przyczynę postrzega Scruton w sekularyzacji społeczeństwa, która pozbawiła pisarza jego niegdyś quasi-kapłańskiej roli. Intelektualista popada w "gorączkową melancholię" i resentyment w stosunku do otaczającego go świata; traci kontakt z rodzimym dziedzictwem kulturalnym; nie poczuwa się do solidarności z grupą, w której (jedynie fizycznie) przebywa, a przede wszystkim z narodem, którego realność istnienia często neguje. Środkiem do tego jest właśnie wyobrażenie sobie "Domu" (rodziny, ojczyzny, kultury) jako czegoś w istocie nie "bliskiego", lecz "dalekiego" i "obcego", jako "dusznego więzienia" (w podwójnym sensie: pospolicie przenośnym oraz "więzienia dla duszy"), z którego wydostanie się traktowane jest jako konieczny warunek pełnego i swobodnego rozwoju osobowości, nazywanego "samorealizacją". Z powodu ciągle postępującej egalitaryzacji i uniformizacji kultury, czemu sprzyjają takie zjawiska, jak popkultura i globalizacja, współcześnie ojkofobia nie jest już społecznie marginalnym przejawem wyobcowania części elit intelektualnych, lecz zjawiskiem szeroko rozlewającym się wśród społeczeństwa.

Do ojkofobii prowadzi zobojętnienie ludzi wobec "swoich", osłabienie więzi rodzinnych, sąsiedzkich i narodowych, które zupełnie zasadnie daje się porównać do stanów patologicznych, nazywanych przez psychologię "zespołem rozłąki" albo "chorobą sierocą", sama zaś ojkofobia - do najwyższego stadium tego schorzenia, nazywanego autyzmem. Stwierdzenie to koresponduje ze spostrzeżeniem Scrutona, iż ojkofob w rzeczywistości nie tyle "walczy z ksenofobią", co "kultywuje rozwiązłą ksenofilię", czyli "wybieranie obcych kultur w supermarkecie postmodernizmu i zabawę nimi, tak jak dziecko bawi się przerzucaniem kanałów w odbiorniku telewizyjnym". Tyle, że obce kultury widziane są tu zawsze przez sentymentalną mgiełkę i mogą być wymazane z ekranu, gdy tylko zaczną wydawać się nieprzyjemne. Postawmy jednak ksenofila w środku jakiejś kulturowej mniejszości - na przykład w Harlemie, czy w szyickiej wiosce w Iranie - a naszego "wielokulturowego" intelektualistę ogarnie wnet nostalgia za domem.

Ciekawie jest też zestawiać różne myśli. Jakże przewrotnie może teraz zabrzmieć zdanie Karola Darwina z pracy O pochodzeniu człowieka, w którym stwierdził, że: "Plemię, którego członków cechuje w wysokim stopniu rozwinięty duch patriotyzmu, wierności, posłuszeństwa, odwagi i sympatii i stała gotowość do wzajemnej pomocy i poświęcenia dla wspólnego dobra, jest w stanie pokonać większość innych plemion - i to jest właśnie dobór naturalny".

Czy powyższy tekst jawi się jako efekt zmęczenia ogarniającego umysł pod koniec roku szkolnego, czy ma też tzw. drugie dno? - najlepiej przemyśleć, mocząc nogi w morzu, a buźkę wystawiając na pieszczoty słońca. Miłych i dłuuuugich wakacji.

Marcin Paszkowski

Tomasz Szymański