E-learning - elektroniczne nauczanie, zdalne nauczanie, nauczanie na odległość - bardzo modne teraz słowo i często używane, brzmiące jeszcze obco, ale powoli anektowane do języka polskiego tak, jak kiedyś telewizor. Wiele mamy takich słów w języku fachowym, które opisują nową rzeczywistość lub nową jakość. Rozumienie ich pojawia się wraz z doświadczaniem zjawisk, które opisują. E-learning też niedługo będzie dla nas zjawiskiem tak normalnym, jak nauczanie telewizyjne zwłaszcza, jeśli sobie skojarzymy je z czymś, co w Polsce funkcjonowało wcześniej, tylko w nieco innej postaci. Niestacjonarne metody kształcenia ustawicznego znane są nie od dziś i przez lata były wykorzystywane także w dokształcaniu nauczycieli. Od lat 60. tych do kształcenia zdalnego wykorzystywano tradycyjną pocztę, TV i radio. Dziś zmieniły się tak dalece techniczne możliwości, że nie tylko trzeba było zmienić narzędzia pracy, ale także treści i metody.

Nowoczesne elektroniczne platformy e-learningowe znanych firm software’owych, pozwalające realizować zdalne kształcenie i komunikację interaktywną, mają wiele poziomów działania skorelowanych ze sobą. Inny jest poziom pracy administratora systemu, inny nauczyciela, inny ucznia, inny informacyjny, ale wszystkie muszą ze sobą współgrać i wzajemnie się przeplatać. Platforma e-learningowa to nie tylko treści kursu, które trzeba przeczytać i potem wykazać się ich znajomością, ale to przede wszystkim forum dyskusyjne uczniów z nauczycielem, kolegami, CHAT, kalendarz wydarzeń i spotkań, testy, ćwiczenia interaktywne, wiadomości czy magazyn, barometr ocen, czasem połączenia telebimowe, filmy i prezentacje, dyskusje w czasie rzeczywistym.

Znane są także platformy e-learnigowe udostępniane za darmo w Internecie open source (Moodle), ale ich jakość i funkcjonalność odbiega od tych opracowywanych przez duże firmy informatyczne. Można jednak je z powodzeniem wykorzystać do tworzenia własnych kursów - przynajmniej w fazie praktykowania. Daje to sporo doświadczenie i może być potem przez nauczycieli czy bibliotekarzy szkolnych wykorzystane do tworzenia profesjonalnego kursu dla uczniów, np. z zakresu wyszukiwania i oceny informacji dziedzinowej w sieci czy korzystania z baz danych i katalogów.

E-learning jest bardzo zalecany przez Unię Europejską w programach związanych z ustawicznym kształceniem i podnoszeniem kwalifikacji oraz przez polskie władze. Szczegółowe zapisy na temat e-learningu ma Strategia rozwoju szkolnictwa wyższego w Polsce do roku 2010 http://www.menis.gov.pl/szk-wyz/strategia/strategia_rozwoju.php. W celu kierunkowym 6 dokładnie wyjaśnia, co należy rozumieć pod pojęciem e-learning: E-learning to metoda nauczania, która wykorzystuje najprzeróżniejsze środki multimedialne oraz elektroniczne, takie jak telewizja, CD-ROM-y, taśmy audio i video, Internet, intranet. Tryb ten może być stosowany wielorako: jako komplementarny wobec tradycyjnego nauczania, jako niezależny program szkoleniowy lub też jedynie jako metoda aktualizacji wiedzy. E-learning umożliwia uczącemu się dobór najbardziej atrakcyjnej dla niego formy szkolenia oraz najodpowiedniejszego dla niego miejsca oraz czasu. Szkolenie może się więc odbyć nie tylko w sali konferencyjnej, ale także w domu czy na stanowisku pracy. E-Learning i e-Edukacja opiera się na wykorzystaniu nowych technologii telekomunikacyjnych (w tym Internetu) dla interakcyjnego i multimedialnego kształcenia. E-edukacja jest formą studiów eksternistycznych i wymaga uregulowań ustawowych. [1]

Kursy zdalnego nauczania można sklasyfikować ze względu na kryterium zastosowania metod i technik e-learningu:

1. 1.      kursy internetowy funkcjonuje w całości w Internecie (por. Bibweb), wykłady, ćwiczenia, komunikowanie się oraz transfer materiałów odbywa się wyłącznie przez WWW,
2. 2.      Kurs zdalny jest tylko dodatkiem do kursu stacjonarnego, redukuje się liczbę lekcji, pomnaża się dostęp do treści kursu (wersje elektroniczne materiałów);
3. 3.      tradycyjna edukacja wzbogacona jest tylko nowymi technologiami: zasoby sieciowe, e-mail, chat.

Ze względu na ich formę możemy mówić, że kursy mogą być:

1. 1.      Kilkuletnimi programami uniwersyteckimi - traktowanymi równorzędnie z kształceniem dziennym, tradycyjnym, kończącymi się dyplomem (por. Uniwersytet Warszawski, Politechnika Warszawska).
2. 2.      Krótkimi kursami fachowymi - związanymi z ustawicznym nauczaniem - organizowane przez wyspecjalizowane firmy (por. Ośrodek Edukacji Informatycznej i Zastosowań Komputerów w Warszawie, http://www.oeiizk.waw.pl/).
3. 3.      Wewnętrznymi kursami firm i instytucji - uzupełniające wiedzę bieżącą.

W Polsce nie mamy wielu oświadczeń w tym zakresie, ale oczywiście metody e-learningowe są coraz chętniej stosowane, nie tylko przez prywatne firmy szkoleniowe, ale także przez państwowe uczelnie wyższe, które podchodziły w przeszłości do tego typu nauczania z pewnym dystansem, traktując go jako drugorzędny w stosunku do kształcenia stacjonarnego. Teraz jednak wszystko się dynamicznie zmienia: Ośrodki kształcenia na odległość mają w swoich strukturach: Akademia Górniczo-Hutnicza ( www.oen.agh.edu.pl), Politechnika Gdańska (www.dec.pg.gda.pl/dec/), Politechnika Świętokrzyska (www.cku.tu.kielce.pl/), Politechnika Warszawska (www.okno.pw.edu.pl/nowy/index.php). Ten ostatni jest najbardziej znany w Polsce i najpoważniej rozwinięty. Interaktywne studia internetowe proponuje Akademia Polonijna w Częstochowie. Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie i Wyższa Szkoła Humanistyczno-Ekonomiczna w Łodzi prowadzą wspólne przedsięwzięcie pod nazwą Polski Uniwersytet Wirtualny (www.puw.pl).[8]Uniwersytet Warszawski otworzył już pierwsze studia podyplomowe realizowane online. Wiele fundacji o Stowarzyszeń ma swoje własne przedsięwzięcia i projekty, które związane są z konkretną grupą społeczną lub specjalizacją kształcenia.

Wydaje się, że jeśli chodzi o ustawiczne kształcenie dorosłych, to e-learning może okazać się zbawienny dla wielu grup społecznych, pod warunkiem, że Internet w Polsce stanieje (nowy odpis podatkowy na internet wprowadzony od 2005 jest dobrym posunięciem) i każdy będzie mógł go mieć w domu. Dla nauczycieli może to być bardzo ważny sposób podnoszenia kwalifikacji i nabywania nowych umiejętności a także wsparcie ich szkoleniowych możliwości. Metody pracy, które w szkole zmieniają się wraz ze zmianami technologicznymi, wymagają nowej wiedzy, a nowa wiedza czasu. E-learning obniża koszty ponoszone podczas nauki przez ucznia, ponieważ nie wiąże się z wyjazdami, oszczędza czas i pozwala na elastyczne uczenie się w zależności od możliwości. Z jednej strony jest szansą dla nauczycieli z ośrodków oddalonych od wielkich miast, powala na poznanie nowych treści, zawiązanie kontaktów i wymianę doświadczeń bez ponoszenia wielkich kosztów i ruszania się z miejsca. Z drugiej strony e-learning może dać szkołom nowe narzędzia i metody do kształcenia uczniów. Można sobie dziś wyobrazić, że część zadań uczeń dostanie na platformie e-learningowej i zrobi je w domu przez Internet. Może to być forma alternatywna dla tych grup uczniów, którzy wymagają indywidualnego toku nauki.

Jak wspomniałam wyżej, ta forma podnoszenia kwalifikacji przez nauczycieli i bibliotekarzy szkolnych jest bardzo mocno popierany przez Unię Europejską, która przeznacza wielkie środki finansowe na jej rozwój i implementację we wszystkich krajach. Polska od tego roku jest także beneficjentem funduszy, które mają podnieść znacznie nasz poziom edukacji. Ministerstwo Edukacji Narodowej i Sportu ma podejmować strategiczne decyzje dotyczące wydawania funduszy strukturalnych przeznaczonych na Program Sektorowy Rozwój Zasobów Ludzkich. W ramach tego programu są wyznaczone priorytety dotyczące kształcenia ustawicznego (w tym e-learningu) oraz wspierania szkół, bibliotek pedagogicznych i szkolnych. Te ostatnie mają posiadać dostęp do Internetu, sprzęt pozwalający na pozyskiwanie i przetwarzanie informacji oraz profesjonalną obsługę czytelnika w jego procesie edukacyjnym. Jest zatem szansa na rozwój.

Warto byłoby zastanowić się, jak efektywnie te pieniądze wykorzystać i zbudować nowoczesny model kształcenia nauczycieli i bibliotekarzy metodami, które osiągają już na świecie pewne pozytywne rezultaty. Ale jeśli chcemy taki model przygotować, to warto sięgnąć po gotowe projekty i przyjrzeć się im, by móc ocenić ich przydatność w praktyce. Takim modelem dla bibliotekarzy jest opracowany przez Fundację Bertelsmanna kurs e-learningowy BIBWEB. Przy czym dzięki uniwersalnemu tematowi kursu BIBWEB nadaje się on także dla nauczycieli, którzy chcą poszerzyć wiedzę z zakresu informacji - jej pozyskiwania, oceniania, zarządzania itd. (information literacy).

BIBWEB - kurs internetowy dla bibliotekarzy w Polsce www.bibweb.pl

Bibliotekarze mają, dzięki współpracy międzynarodowej Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich, kurs internetowy na bardzo dobrym poziomie, który zanim zaczął swój żywot w Polsce, miał pierwszą implementację w Niemczech. Był to model opracowany dla potrzeb bibliotek publicznych niemieckich, zob. www.bibweb.de, ale jest wykorzystywany do kształcenia wszystkich bibliotekarzy i nie tylko, także tych, którzy chcą się zaznajomić z najnowszymi metodami pracy z Internetem, np. nauczycieli.

Celem nadrzędnym kursu jest rozpowszechnianie wiedzy specjalistycznej z zakresu nowych technologii i Internetu i spełnianie funkcji centrum kształcenia zdalnego dla pracowników bibliotek polskich, a także pokazanie funkcjonalnego modelu, który może być potem rozwijany i ulepszany dla własnych celów. Ma realizować europejską zasadę uczenia się przez całe życie (livelong learning) zgodnie z indywidualnym rytmem i potrzebami oraz zasadę wymiany wiedzy (know-how). Model kursu został nagrodzony w kwietniu 2004 roku nagrodą "E-Learning Award" i być może uda się go realizować także w innych krajach Europy.

We wrześniu 2004 roku Ministerstwo Nauki i Informatyzacji doceniając wartość BIBWEBA postanowiło go włączyć do zakończenia realizacji projektu IKONKA. Jest to projekt, który zakłada informatyzację małych bibliotek publicznych oddalonych od wielkich ośrodków. Biblioteki dostały od rządu sprzęt, od samorządu podłączenie do Internetu a od SBP kurs online, który ma im pomóc w przełamaniu barier w rozumieniu sieci rozległej i zasad pracy, jakie w niej obowiązują. Jest to przykład bardzo dobrej współpracy przez połączenie dwóch projektów - rządowego i społecznego - powstałych w celu budowania podstaw społeczeństwa informacyjnego w Polsce. Po raz pierwszy udało się nam skorelować działania obu stron i maksymalnie wykorzystać środki i pracę ludzi dla wspólnego dobra bibliotek i ich użytkowników. Warto zatem ten kurs maksymalnie wykorzystać i rozwijać dla przyszłych potrzeb.

Koncepcja edukacyjna BIBWEBA

Koncepcja kursu BIBWEB opiera się na wykorzystaniu możliwości, które pojawiły się wraz z upowszechnieniem Internetu - dzięki jego zastosowaniu procesy uczenia się mogą przebiegać dwutorowo. Internet zapewnia dostęp do materiałów szkoleniowych i umożliwia nawiązanie komunikacji między uczestnikami kursu a zespołem prowadzącym. Kurs zdalny realizowany w sieci tym się różni od dawniejszych, że tu komunikacja przebiega na różnych poziomach (chat, forum, korespondencja), między różnymi grupami (100 osób lub 1) oraz bardzo szybko. W porównaniu z zajęciami tradycyjnymi, nowe umiejętności nabywa się w sposób indywidualny i dostosowany do potrzeb. Niezależnie od miejsca i czasu uczestnicy mają nieograniczony dostęp do oferty edukacyjnej. Oferta edukacyjna to nie tylko treści kursu opracowane bezpośrednio dla BIBWEBA, ale także sięganie w głąb sieci i korzystanie z wiedzy nieograniczonej, łatwo dostępnej i wieloaspektowej.

Dzięki temu do przeszłości należą już ściśle określone terminy czasu trwania kursu i związany z nimi problem pogodzenia uczestnictwa w kursie z innymi obowiązkami. Ograniczona została w tym przypadku również (krytykowana przy okazji tradycyjnych kursów korespondencyjnych) izolacja procesu nauki, gdyż za pośrednictwem medium elektronicznego uczestnicy mają możliwość nawiązania dialogu. Komunikacja i interakcja między kursantami oraz kontakt z nauczycielem przyczyniają się bez wątpienia do poprawy jakości edukacji. Jeśli włączy się do tego dodatkowo nagrania audio-video, transmisje telebimowe, ta oferta będzie bogatsza.

Zespół realizatorów projektu

• Fundacja Bertelsmanna - model i finansowanie
• Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie - obsługa kursu (gorąca linia)
• Ebib, Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich - promocja i informacja oraz treści kursu
• Lomac i transline - tłumaczenia
• time4you - oprogramowanie

Bibweb w Polsce - etapy wdrożenia projektu

• analiza polskich warunków i możliwości wdrożenia modelu niemieckiego - 2001
• wywiad w środowisku bibliotekarskim - 2001
• dobór partnerów i rozpoczęcie współpracy - kwiecień 2002
• promocja i informacja - od grudnia 2001
• podpisanie umów partnerskich o współpracy - 2003
• przystosowanie i przetłumaczenie treści kursu - lato 2002/ wiosna 2003
• zamówienie nowych treści - jesień 2002/ zima 2003
• zakup sprzętu i adaptacja technologiczna - styczeń 2003
• szkolenia hotlinerów - luty 2003
• test w bibliotekach polskich - kwiecień 2003
• start kursu - maj 2003
• oceny cząstkowe jesień 2003/wiosna 2004
• wydawanie pierwszych certyfikatów - 2003/2004
• korekta i aktualizacja kursu - co pół roku od 2004
• poszukiwanie partnerów współpracy - MENiS, MNiI, CEBID, instytuty naukowe
• współpraca w ramach Ikonki (MNiI) - od 2004
• przekazanie BIBWEBA stronie polskiej 2005.

Struktura BIBWEB

Za pośrednictwem BIBWEB-a bibliotekarze mają dostęp do jednego kursu składającego się z trzech modułów lub trzech odrębnych kursów, jak kto woli, którego celem jest przyswojenie praktycznej wiedzy na temat wykorzystania Internetu w pracy biblioteki.

Każda część podzielona jest na ogólną, zawierającą omówienie zagadnień dotyczących Internetu, oraz część specjalistyczną, poświęconą wykorzystaniu fachowej wiedzy bibliotecznej. W części specjalistycznej omówiono np. rozwój technologii multimedialnych, które można zastosować w bibliotekach, a także strategie umożliwiające systematyczne wdrażanie i wykorzystywanie mediów elektronicznych w pracy bibliotecznej. W części ogólnej mamy np. wykład z historii Internetu w bibliotekach polskich (moduł 1).

Ponadto uczestnicy kursu mają okazję zapoznać się z metodami motywowania pracowników biblioteki w obliczu wyzwań związanych z rozwojem techniki oraz wypracować argumenty pomocne przy pozyskiwaniu inwestorów samorządowych. Konkretne przykłady i ćwiczenia, kontrola procesu nauki, testy, zadania egzaminacyjne i informacje o uzyskanych wynikach służą sprawdzeniu i ugruntowaniu zdobytej wiedzy.

Nie chodzi przy tym tylko o przyswojenie faktów, lecz przede wszystkim o wypracowanie metod i zdobycie umiejętności do dalszej pracy z Internetem, samokształceniowych, komunikacyjnych oraz o pogłębianie ciekawości świata.

Treści szkoleniowe

Moduł 1: Podstawy Internetu

• Powstanie i rozwój Internetu
• Usługi oferowane w sieci
• Obsługa potrzebnych programów
• Podstawy pozyskiwania informacji
• Prezentacja popularnych serwisów bibliotecznych
• Obsługa poczty elektronicznej (e-mail)

Moduł 2: Systematyczne wyszukiwanie informacji w Internecie

• Strategie wyszukiwawcze
• Narzędzia wyszukiwawcze
• Kryteria oceny zasobów elektronicznych
• Przeszukiwanie katalogów i transfer danych

Moduł 3: Planowanie i tworzenie własnej oferty internetowej

• Wprowadzenie do języka HTML oraz innych języków używanych przy tworzeniu stron WWW
• Koncepcja i planowanie kosztów własnej oferty usługowej
• Prawo autorskie
• Metody współpracy z samorządem i motywowanie pracowników.

W BIBWEBIE mamy do czynienia ze zróżnicowanymi elementami treningu internetowego wspierającymi uczenie się, są to:

• test początkowy - sprawdzający poziom wiedzy ogólnej o Internecie;
• teksty - treści poszczególnych modułów zaplanowane przez autorów;
• linki - odsyłacze do zasobów wiedzy w sieci, poszerzanie wiedzy, eksploracja innych treści;
• ćwiczenia - praktyczne zastosowanie nowo nabytej wiedzy;
• zadania eksploracyjne - sprawdzanie wiedzy;
• test końcowy - egzamin związany ze świadectwem ukończenia kursu;
• słownik terminów - objaśnienia;
• ankieta oceniająca kurs - badanie prorozwojowe;
• forum, chat: komunikacja synchroniczna i asynchroniczna - wzajemna pomoc, dyskusje rozwijające;
• magazyn - informacje bieżące dziedzinowe.

Jeśli chodzi o poziomy działania w platformie, to BIBWEB ma odrębna przestrzeń dla pracy:

1. zespołu technicznego, który dba o sofware, hardware i bezawaryjną pracę platformy elektronicznej;
2. administratorów kursu (hotlinerów), którzy dbają o bezpośrednią komunikację z uczniem, analizują jego proces pracy, wspomagają w razie problemów, usuwają usterki, odpowiadają na pytania;
3. autorów, którzy dbają o merytoryczną wartość i aktualizację treści kursu;
4. ucznia, który ma dostęp do treści, forum, chatu i innych aplikacji pozwalających mu na pełne wykorzystanie wiedzy zawartej w kursie, komunikację i sprawdzenie tej wiedzy (testy).

W kursie nie przewidziano nauczyciela i mentora (tutora), kurs jest przygotowany do realizowania samokształcenia.

Rola ucznia w procesie kształcenia

Uczestnicy kursu internetowego nie są pasywnymi odbiorcami, lecz współtworzą program. Oczekuje się od nich aktywnej współpracy, a wynik szkolenia zależy w dużym stopniu od wkładu, jaki wnoszą. Wprawdzie obsługa służy zawsze radą i pomocą, jednak kierowanie procesem nauki leży przede wszystkim w gestii kursantów, którzy sami wyznaczają sobie ramy czasowe, kolejność i częstotliwość przyswajania kolejnych partii materiału, komunikowania się i wykonywania ćwiczeń. Oczekuje się zatem od ucznia, że z jego strony będzie to:

• Aktywne uczestnictwo. Podstawowym elementem szkolenia internetowego jest merytoryczny wkład wniesiony przez jego uczestników, np. w formie linków i wskazówek w grupach dyskusyjnych. Odpowiednie zadania stawiane kursantom mają na celu dodatkową mobilizację do aktywnego uczestnictwa w kursie.
• Dostosowanie procesu uczenia się do własnych potrzeb (uczniowie przejmują po części funkcje kontrolne i sami wyznaczają sposób nauki). Organizacja szkolenia internetowego - jako opartego na Internecie szkolenia na odległość - zakłada samokontrolę procesu przyswajania wiedzy. Uczestnicy kursu określają indywidualnie czas oraz partię materiału przeznaczonego do opracowania.
• Nauka w kontekście, odpowiadająca konkretnym sytuacjom. Teksty, a także ćwiczenia, zadania eksploracyjne i zadania kontrolne są ściśle związane z wybraną przez kursantów drogą zawodową i odnoszą się do codziennych doświadczeń w pracy bibliotecznej.
• Uczenie się jest procesem socjalnym, który wymaga interakcji. Dzięki systematycznemu korzystaniu w szkoleniu internetowym z takich form komunikacji jak e-mail i czat, kursanci mają możliwość interakcji zarówno z opiekunami dydaktycznymi, jak i nawiązania kontaktów między sobą.

  Stopień realizacji koncepcji konstruktywistycznego uczenia się w praktyce zależy przede wszystkim od stanu wiedzy uczniów. W wypadku grupy początkującej przed przystąpieniem do nauczania zorientowanego na rozwiązywanie problemów i wykorzystanie zdobytych informacji w praktyce należy najpierw przekazać i ugruntować wiedzę podstawową. Z tego względu szkolenie internetowe zostało podzielone na trzy moduły, które odpowiadają trzem kategoriom "zaawansowania" kursantów, przy czym wszystkie moduły zawierają także elementy pierwszej i drugiej kategorii. [7]

Taka koncepcja roli ucznia w zdalnym nauczaniu wymaga nie tylko samodyscypliny, ale i także sprawności i otwartości w komunikowaniu. Doświadczenie polskie z BIBWEBEM pokazuje jednak, że nie jest to dla uczniów łatwe wyzwanie. Występują jednak wielkie trudności w komunikacji zarówno między uczniami, jak i opiekunami kursu. Bariery te powoduję, że nie wykorzystuje się wszystkich możliwości technologicznych, jakie kurs daje, przede wszystkim swobodnego przepływu idei, pomysłów, tworzenia atmosfery współdziałania.

Metody zdalnego nauczania nie powinny być dla ucznia takim szokiem, ponieważ oparte są o zasady dawno przyswojone i akceptowane w pedagogice, z tym że towarzyszą im nowe techniki i narzędzia pracy. Narzędzia te może nieco ich onieśmielają, ale dla wielu grup społecznych mogą być zbawienne. Mam tu na myśli grupy wykluczone z procesu jakościowo dobrego nauczania, grupy mieszkańców małych miejscowości, grupy izolowane społecznie z różnych względów, grupy niezamożnych, itd. Jeśli ziści się w Europie postulat darmowego dostępu do internetu w szkołach czy bibliotekach, to z kursów online, opracowanych profesjonalnie, będzie mogła korzystać coraz to szersza rzesza uczniów w każdym wieku. Dokształcanie ustawiczne stanie się faktem.

Fundusze na e-learning

Instytucje edukacyjne mają od momentu wejścia do Unii Europejskiej nowe możliwości zarówno związane z pozyskiwaniem nowej wiedzy, metod pracy jak i finansami. By wdrażać e-learning w swoich instytucjach, trzeba zdobyć na to środki, warto zatem znać programy finansowane z Funduszy Strukturalnych, przyznanych Polsce dla podniesienia poziomu rozwoju technologicznego, ponieważ znajdują się w nich działania wspierające rozwój edukacji w tym także zdalnego nauczania. Zanim przyznano dodatkowe środki, zrobiono wiele analiz, które opierały się na:

• Narodowej Strategii Wzrostu Zatrudnienia i Rozwoju Zasobów Ludzkich 2000-2006;
• Wspólnej Ocenie Założeń Polskiej Polityki Zatrudnienia oraz oceny stanu realizacji zobowiązań, przyjętej przez Radę Ministrów w kwietniu 2002;
• Strategii Gospodarczej Rządu "Przedsiębiorczość-Rozwój-Praca";
• Przedakcesyjnego Programu Gospodarczego 2002;
• Projekcie Strategii Edukacyjnej;
• Wytycznych Europejskiej Strategii Zatrudnienia;
• Uzgodnionych Ram Odniesienia Polityki Zatrudnienia;
• Projekcie ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy;
• Projekcie Memorandum na Rzecz Integracji Społecznej.

Zaraz po przestawieniu diagnozy i ocenie naszej sytuacji musiały powstać niezbędne dla kraju strategie działania, dzięki którym można było uzyskać kwoty na konkretne przedsięwzięcia. Jeśli chodzi o sektor edukacji, kultury i nauki, to warto znać lub coś wiedzieć o najważniejszych z nich, są to:

• Narodowy Plan Rozwoju Polski na lata 2004-2006 (części o edukacji i kulturze),
• Strategia ePolska (rozwoju społeczeństwa informacyjnego na lata 2001-2006),
• Strategia rozwoju kultury w regionach na lata 2004-2013,
• Strategie resortowe:
  • Narodowa strategia rozwoju kultury na lata 2004-2013,
  • Strategia rozwoju szkolnictwa wyższego w Polsce do roku 2010, Strategia rozwoju kształcenia ustawicznego do roku 2010,
  • Strategia rozwoju edukacji narodowej na lata 2001-2006.

Nie wystarczy przeczytać tego typu dokumenty, trzeba na bieżąco śledzić komunikaty, plany resortów w zakresie planowanych działań, żeby wiedzieć, w co i jak wpisać swoją instytucję i projekt. Musimy być dobrze zorientowani, w co się wpisujemy, bo wnioskowanie o pieniądze się na nich opiera. Trzeba mieć świadomość, w jakim kierunku zmierza Europa (Strategia Lizbońska - założenia z 2000 roku, http://www.strategializbonska.pl/) , Polska i nasz region w swoich działaniach rozwojowych i co jest ważne, by móc realnie ocenić swoje szanse aplikacyjne.

Zintegrowany Program Operacyjny Rozwoju Regionalnego (ZPORR)

Bardzo ważne jest zapoznanie się z strategiami regionalnymi, ponieważ określone w nich priorytety mogą także wspomóc nasze pomysły. W strategiach regionalnych widać, jak wspiera się rozwój regionu, zwłaszcza lokalny rynek pracy i kształcenie. Kiedy przyjrzymy się poszczególnym priorytetom i działaniom możemy dojść do przekonania, że już na poziomie regionu szkoła może pozyskać znaczące środki finansowe na infrastrukturę:

Priorytet 1. Rozbudowa i modernizacja infrastruktury służącej wzmocnieniu konkurencyjności regionów:

• Działanie 1.3 Rozwój regionalnej infrastruktury badawczo-edukacyjnej.
• Działanie 1.5. Infrastruktura społeczeństwa informacyjnego.

Priorytet 2. Wzmocnienie rozwoju regionalnych zasobów ludzkich:

• Działanie 2.1 Rozwój umiejętności powiązanych z potrzebami rynku pracy i możliwości kształcenia ustawicznego w regionie.
• Działanie 2.2 Wyrównywanie szans edukacyjnych poprzez programy stypendialne.
• Działanie 2.6 Regionalne strategie innowacyjne i transfer wiedzy.

Priorytet 3: Rozwój lokalny:

• Działanie 3.5 Lokalna infrastruktura edukacyjna.

Sektorowy Program Operacyjny Rozwój Zasobów Ludzkich (SPO-RZL):

Innym zupełnie programem jest SPO RZL, ponieważ w całości nastawiony jest na podnoszenie kwalifikacji i edukację społeczeństwa. Instytucją wdrażąjącą ten program jest MENiS.

Ministerstwo Edukacji Narodowej i Sportu pełni podwójną funkcję w zakresie wdrażania Działań 2.1 i 2.2 ujętych w Sektorowym Programie Operacyjnym - Rozwój Zasobów Ludzkich. Ministerstwo z jednej strony wypełnia zadania beneficjenta końcowego, czyli instytucji przyjmującej wnioski o finansowanie projektów i odpowiedzialnej za przyznawanie wsparcia ubiegającym się o to projektodawcom, z drugiej zaś strony wypełnia zadania instytucji pośredniczącej - kontrolującej prawidłowy przebieg realizacji działań zapisanych w SPO-RZL. [9]

W ramach priorytetu 2 Rozwój społeczeństwa opartego na wiedzy mamy do czynienia z dwoma działaniami:

Działanie 2.1 Zwiększenie dostępu do edukacji - promocja kształcenia przez całe życie:

schemat a) Zmniejszenie dysproporcji edukacyjnych pomiędzy wsią a miastem;

schemat b) Zwiększenie dostępu do edukacji poprzez zakup specjalistycznego sprzętu ułatwiającego kształcenie uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi oraz wyposażenie internetowych centrów informacji multimedialnej w sprzęt komputerowy wraz z oprogramowaniem;

schemat c) Rozwój systemu kształcenia ustawicznego i kształcenia dorosłych w tym kształcenia na odległość.

Działanie 2.2 Podnoszenie jakości edukacji w odniesieniu do potrzeb rynku pracy:

schemat a) Zwiększenie wykorzystania technologii informacyjnych i komunikacyjnych w procesie kształcenia, poradnictwie i doradztwie zawodowym oraz modernizacja wyposażenia dydaktycznego;

schemat c) Doskonalenie nauczycieli, osób prowadzących szkolenia i pracowników administracji oświatowej oraz rozwój innowacyjnych programów nauczania.

Działania te dokładnie opisują, jakie projekty będą finansowane. Jeśli projektodawca uznał, że jego zamierzenie mieści się w którymś z działań zawartych w dokumentach programowych i jest uprawniony do ubiegania się o wsparcie np. w działaniu 2.1 SPO-RZL wdrażanym przez MENiS, kolejnym krokiem powinno być zapoznanie się z Ramowym Planem Realizacji Działania 2.1 (również dostępnym w serwisie), który przygotowuje MENiS. Dokument ten zawiera informacje o tym, jakie programy i projekty zamierza zrealizować Ministerstwo w danym roku kalendarzowym. Zawarte są tam również informacje o sposobie i terminach składania wniosków oraz procedurze wyboru projektów do realizacji.[9]

Partnerzy współpracy

W tym artykule nie da się umieścić wszystkich kroków, jakie powinna przedsięwziąć instytucja starająca się o dofinansowanie z funduszy strukturalnych, ale są to pierwsze wskazówki. które można wykorzystać. Szkoły powinny także wiedzieć, że w obszarze edukacji już działają instytucje, które zrealizowały wiele programów europejskich, mają w tym względzie doświadczenie, także jeśli chodzi o e-learning. Taką instytucją jest np. Ośrodek Edukacji Informatycznej i Zastosowań Komputerów z Warszawy [10]. Dla szkoły może być korzystniejsze realizowanie własnego pomysłu z takim partnerem, ponieważ nie będzie musiała sama przedzierać się przez procedury wnioskowania i realizacji projektu.

Na początku wspomniałam także o uczelniach wyższych, które już realizują bądź są zainteresowane nauczaniem zdalnym, zatem warto przyjrzeć się z bliska także i takim instytucjom. Przykładem może tu być Zachodniopomorska Szkoła Biznesu, która była partnerem w szkolnym projekcie e-learningowym: WEB EDUCATION BRIDGE, JAC Nr 2002-0600/001-001. [11]

Zakończenie

Skończył się wiek XX, który był zwany wiekiem przemysłu i techniki, weszliśmy w nową erę, w której najważniejsza ma być wiedza, edukacja i technologie informacyjne. Nie bez powodów zatem podkreśla się, że najważniejszym celem stojącym przed naszym społeczeństwem jest: Zwiększenie skali inwestycji w zasoby ludzkie: - przeszkolenie jak największej liczby nauczycieli w zakresie korzystania z Internetu i edukacyjnych zasobów multimedialnych; - promowanie i wdrażanie edukacji informatycznej już od wczesnego poziomu kształcenia; - popularyzacja znajomości nowoczesnych technologii wśród społeczeństwa; - określenie i wspieranie działań ukierunkowanych na zapobieganie marginalizacji / włączanie do społeczeństwa grup defaworyzowanych (osób niepełnosprawnych, bezrobotnych, mniejszości narodowych, mieszkańców terenów wiejskich) poprzez edukację, dzięki wykorzystaniu możliwości kształcenia drogą elektroniczną. [14]

Zgodnie z tym celem rozwijanie metod kształcenia staje się pierwszoplanowym przedsięwzięciem, do którego przymierzają się wszystkie grupy społeczne i zawodowe. Liczba projektów e-learningowych rośnie gwałtownie, warto być pomysłodawcą lub beneficjentem procesu tworzenia nowych rozwiązań edukacyjnych. Z każdej pozycji jest to opłacalne.

Bożena Bednarek-Michalska
Toruń

Autorka określa się mianem: urodzona optymistka. Pracuje w Bibliotece Głównej Uniwersytetu M. Kopernika w Toruniu, w tej chwili na stanowisku zastępcy dyrektora ds. informacji i promocji. Zajmuje się w bibliotece także szkoleniami, grantami i projektami Od 1998 roku współpracuje z EBIB - internetowym serwisem informacyjnym dla bibliotekarzy i specjalistów informacji.

Bibliografia:

1. MENiS, Strategia rozwoju szkolnictwa wyższego w Polsce do roku 2010, [dostęp styczeń 2005]. Dostępny w World Wide Web: http://www.menis.gov.pl/szk-wyz/strategia/strategia_rozwoju.php.
2. Ministerstwo Nauki i Informatyzacji, Strategia ePolska, [dostęp styczeń 2005]. Dostępny w World Wide Web: http://www.kbn.gov.pl/cele/epolska.html.
3. HAUFF, M. Koncepcja pedagogiczna kursu internetowego dla bibliotek bibweb. In Biuletyn EBIB [on-line]. 2003 nr 5 (45) [dostęp grudzień 2004]. Dostępny w World Wide Web: http://ebib.oss.wroc.pl/2003/45/hauff.php.
4. HASIEWICZ, Ch. Zdobywanie internetowych kwalifikacji: "bibweb" - internetowy kurs dla bibliotekarzy. In Biuletyn EBIB [on-line]. 2003 nr 2 (42) [dostęp grudzień 2004]. Dostępny w World Wide Web: http://ebib.oss.wroc.pl/2003/42/hasiewicz.php.
5. BEDNAREK-MICHALSKA, B. Permanentne kształcenie bibliotekarzy. In Biuletyn EBIB [on-line]. 2002 nr 8 (37) [dostęp luty 2004]. Dostępny w World Wide Web: http://ebib.oss.wroc.pl/2002/37/michalska.php
6. HASIEWICZ, Ch. bibweb - trening internetowy dla bibliotekarzy. In Internet w bibliotekach: próba bilansu i perspektywy rozwoju [on-line]. [Warszawa] : Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich, K[omisja] W[ydawnictw] E[lektronicznych], 2002 [dostęp grudzień 2004]. EBIB Materiały konferencyjne. Dostępny w World Wide Web: http://ebib.oss.wroc.pl/matkonf/iwb/hasiewicz.php.
7. WOŁODKO, Anna, Bednarek-Michalska B., Bibweb i Ikonka - dwa projekty - rządowy i bibliotekarski, Poradnik Bibliotekarza2004 nr 9, s. 7-10.
8. Fundusze strukturalne dla sektora edukacji w Polsce, MENiS [dostęp styczeń 2005]. Dostępny w World Wide Web: http://www.fundusze-ue.menis.gov.pl/page/pl/
9. OEIiZK, Kursy, [dostęp styczeń 2005]. Dostępny w World Wide Web: http://www.oeiizk.waw.pl/
10. WEB EDUCATION BRIDGE, JAC Nr 2002-0600/001-001, [dostęp styczeń 2005]. Dostępny w World Wide Web: http://www.zpsb.szczecin.pl/Poland/elearning.htm.
11. Decyzja Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2318/2003/WE, Zatwierdzająca wieloletni program eLearning, [dostęp styczeń 2005]. Dostępny w World Wide Web: http://www.e-learning.org.pl/pdf/decyzja.pdf.
12. Wilkin, Maria, Skład, Marcin. Przysposobienie biblioteczne on-line. Z doświadczeń nauczania przez Internet na Uniwersytecie Warszawskim, w: Nowoczesna Biblioteka Akademicka : Olsztyn 20-21 maja 2004. - Dane tekstowe. - [Warszawa] : Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich, K[omisja] W[ydawnictw] E[lektronicznych], Redakcja "Elektronicznej Biblioteki", 2004. - (EBIB Materiały konferencyjne nr 9). - Tryb dostępu : http://ebib.oss.wroc.pl/matkonf/nba/wilkin.sklad.php. - Nowoczesna Biblioteka Akademicka.
13. KOMUNIKAT KOMISJI EUROPEJSKIEJ, Kształcenie drogą elektroniczną (eLearning) - plan działań na lata 2002 - 2004 Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Narodowe Biuro Kontaktowe Programu eLearning, [dostęp styczeń 2005]. Dostępny w World Wide Web: http://www.e-learning.org.pl/.