Metoda projektu jest współczesną metodą praktyczną, stosowaną nie tylko w ramach zajęć szkolnych, ale i pozaszkolnych. Według A. Mentraka (1999) projekt to "jednorazowe przedsięwzięcie o dużej złożoności, ograniczone czasowo, mające charakter interdyscyplinarny". Natomiast według J. Królikowskiego (2000) "projekt to metoda nauczania, a szerzej jeden ze sposobów realizacji określonego zagadnienia (zadania) szkolnego programu nauczania".

Zadanie takie można nazwać projektem wówczas gdy:

• posiada tytuł
• uczniowie znają jego cele i formy realizacji
• określone są terminy realizacji całości zadania i poszczególnych jego etapów
• wyznaczone są osoby odpowiedzialne za jego realizację
• uczniowie znają kryteria i sposób oceniania
• określeni są odbiorcy
• uczniowie znają zasady i formy prezentacji wyników swojej pracy.

Metoda projektu polega na samodzielnym wykonaniu przez uczniów zadań obejmujących większą partię materiału pod dyskretną opieką nauczyciela. Nauka tą metodą zrywa z zasadą dominacji nauczyciela, zaciera się jego rola, staje się on doradcą, obserwatorem, animatorem, przewodnikiem w rozwoju zainteresowań uczniów. Udziela konsultacji, nadzoruje rytmiczność i postęp pracy nad projektem, stymuluje do dalszych działań oraz wspiera uczniów w działaniu. Uczeń zaś przejmuje odpowiedzialność za własną naukę. Dokonuje wyboru tematów, nad którymi będzie pracował, planuje pracę, dociera do różnych źródeł informacji, rozdziela zadania poszczególnym członkom zespołu, prowadzi badania, gromadzi materiały, opracowuje je, selekcjonuje oraz w końcu prezentuje.

Dzięki tej metodzie uczniowie rozwijają następujące umiejętności:

• podejmowania decyzji
• wyrażania własnych opinii;
• kreatywnego myślenia;
• samokształcenia;
• współpracy i kompromisu;
• komunikowania się;
• rozwiązywania konfliktów;
• dokonywania samooceny;
• dzielenia się w grupie zadaniami;
• planowania pracy;
• selekcjonowania informacji;
• zapisywania i prezentowania materiałów;
• porządkowania wiedzy.

Metodą projektu może pracować cała szkoła (zadania wtedy muszą być zróżnicowane i adekwatne do wieku uczniów). Ze względu na przedmiot pracy oraz możliwość publicznej prezentacji jej efektów można przyjąć dwa rodzaje projektów edukacyjnych:

1. projekt badawczy polegający na zebraniu i usystematyzowaniu informacji opracowanych zagadnień,
2. projekt działania lokalnego, polegający na podjęciu jakiejś akcji w środowisku lokalnym.

Informacje można zbierać przez kilka dni, tygodni lub nawet miesięcy, w zależności od zakresu postawionego pytania i możliwości uczniów.

W metodzie projektu występują określone fazy:

Ad. 1 Wybór zagadnienia

Drogi wyboru tematu :

• wybór tematu spośród kilku proponowanych przez nauczyciela
• wybór tematu spośród kilku proponowanych przez uczniów
• realizacja tematu narzuconego przez nauczyciela

Ad. 2 Określenie celów projektu

• określamy cel główny - strategiczny, wspólny dla wszystkich grup;
• określamy cele operacyjne w zakresie wiadomości, umiejętności i postaw.

Ad. 3 Zawarcie kontraktu (przygotowanie instrukcji)

Zawiera on:

• temat projektu i jego cele;
• realizatorów projektu;
• czas realizacji projektu;
• formę wykonania projektu;
• zadania do wykonania dla poszczególnych zespołów;
• źródła informacji;
• terminy konsultacji z nauczycielem;
• zawartość raportu (sprawozdania);
• czas i sposób prezentacji;
• kryteria oceny.

Ad. 4 Opracowanie programu projektu i harmonogramu działań

W opracowaniu programu projektu należy uwzględnić następujące czynności:

• podział na zespoły;
• przydział zadań szczegółowych;
• wyznaczenie osoby odpowiedzialnej za realizację określonego działania;
• określenie formy realizacji;
• wyznaczenie czasu realizacji;
• określenie czasu formy prezentacji.

Ad. 5 Realizacja projektu

Realizacja projektu obejmuje czas, w którym uczniowie realizują działania szczegółowe zgodnie z przyjętym harmonogramem. Samodzielna praca uczniów dotyczy:

• zbierania, analizy i selekcji informacji;
• wykorzystania zdobytej wiedzy w praktycznym działaniu;
• dokumentowania efektów działań;
• opracowania sprawozdania.

Ad. 6 Prezentacja projektu

Przy prezentacji projektu należy uwzględnić:

• dbałość o dobrą atmosferę;
• uczestnictwo wszystkich członków grupy;
• wybór miejsca;
• uczestnictwo zaproszonych gości;
• formy prezentacji (wystawa prac, albumy, rysunki, seminaria, czas prezentacji odczyty, prelekcje, inscenizacje, gry dydaktyczne, pokaz filmu wideo, foldery, prezentacja modelu).

Ad. 7 Ocena projektu

Ocena projektu musi być :

• zgodna z kryteriami zawartymi w instrukcji;
• z udziałem uczniów, nauczycieli, ewentualnie komisji lub gości;
• zawierać wnioski do dalszej pracy.

Podsumowanie:

Metoda projektu zakłada przeniesienie środka ciężkości kształcenia z wiedzy na umiejętności. Wiedza staje się zatem nie celem samym w sobie, lecz środkiem pomocniczym w kształtowaniu umiejętności. Formą organizacyjną metody projektu często jest praca w grupach. Niepowodzenia zespołowe są mniej przykre niż indywidualne, a porażka doznana przez grupę nie wytwarza poczucia mniejszej wartości. W pracy zespołowej każdy uczestnik może wykonywać to co lubi, w czym jest dobry. Wnosić tyle do pracy zespołowej, na ile go stać. Uczestnicy mogą obserwować nie tylko w jaki sposób udało się osiągnąć sukces, ale także jakie były przyczyny porażek. A przecież powszechnie wiadomo, że umiejętność analizowania szczególnie tych ostatnich, jest bardzo cenna. Zatem nauka w szkole tym sposobem przygotowuje do dobrej pracy w życiu dorosłym.

Literatura:

• Królikowski J., Tałwińska-Królikowska E. Projekt jako metoda nauczania, (w) Europa na co dzień- pakiet edukacyjny.
• Projekt edukacyjny i inne formy uczenia się we współpracy, praca zbiorowa, Piła, K&K 2003.
• Potocka B, Nowak L., Projekty edukacyjne, Kielce, SFS, 2002.

Renata Wesołowska, Hanna Pawliczak
Czempiń