Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 13 sierpnia 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad sprawowania nadzoru pedagogicznego w & 1 ust. 2 stwierdza: "Nadzór pedagogiczny jest sprawowany w szczególności przez: 1. mierzenie jakości pracy szkół i placówek polegające na zorganizowanym i systematycznym analizowaniu i ocenianiu stopnia spełniania przez szkołę lub placówkę wymagań wynikających z jej zadań, z uwzględnieniem opinii rodziców, uczniów i nauczycieli"

Celem szkolenia było więc zapoznanie nauczycieli z koniecznością i rodzajami mierzenia jakości pracy szkoły, obszarami podlegającymi mierzeniu oraz z harmonogramem, według którego każda szkoła powinna opracować własny program wewnętrznego mierzenia jakości. Po przeprowadzonym szkoleniu nauczyciele włączyli się do dyskusji i stwierdzili, że podejmując się mierzenia jakości należy określić, co wpływa na jakość w naszej szkole, jakie są główne dziedziny i wskaźniki działania oraz jakich używać narzędzi, aby badanie było obiektywne i rzetelne.

* * *

Mierzenie jakości pracy szkoły nie jest celem samym w sobie. Jest środkiem do celu, jakim jest poprawa jakości pracy szkoły. Jakość to pojęcie wieloznaczne. Najczęściej definiuje się je jako:

• stopień doskonałości
• określenie stosowności (porównanie z oczekiwaniami)

Edward Deming, twórca i propagator teorii TQM (Total Quality Management - globalne zarządzanie jakością), przyjął, że jakość to "to co zadawala klienta". Priorytetem każdego działania powinno być dążenie do osiągnięcia wysokiej jakości. Jakość nie dotyczy jedynie wyboru czy usługi, również wszystkie procesy pośrednie muszą odpowiadać wysokim standardom. Przyjęcie tej definicji -jakość jako spełnienie oczekiwań i potrzeb klientów - wyraźnie wskazuje na konieczność pytania klientów o ich opinię i stopień zadowolenia.

Potrzeba położenia nacisku na jakość w edukacji stała się tematem dyskusji i debaty w większości krajów Wspólnoty Europejskiej. Już w 1984 roku ministrowie edukacji tych krajów przyjęli, że problem jakości kształcenia jest kluczowym zagadnieniem edukacji. Określono również najistotniejsze czynniki mające wpływ na jakość pracy szkoły. Należą do nich:

• program
• ocenianie, ewaluacja i monitorowanie
• rola nauczycieli
• organizacja szkoły
• posiadane zasoby

W systemach oświaty różnych krajów w dość zróżnicowany sposób określane są wskaźniki jakości. Czym zatem jest jakość edukacji? Od czego zależy? Co decyduje o jakości szkoły? Najprościej można powiedzieć-wszystko. Trudno bowiem mówić o szkole wysokiej jakości, jeśli którykolwiek obszar jej działania - kształcenie, opieka, wychowanie- nie funkcjonuje sprawnie. Istotą dobrej szkoły jest efektywne uczenie się. Jest to cel jej istnienia, a konsekwencją stosowanie kryterium oceny zarządzania. Zadaniem kierownictwa jest tworzenie warunków umożliwiającym nauczycielom i uczniom osiągnięcie efektywnego uczenia się.

Mierzenie jakości pracy może być wewnętrzne, prowadzone przez samą szkołę, i zewnętrzne, przez powołane do tego instytucje. Jeśli szkole zależy na osiąganiu wysokiej jakości, powinna stworzyć mechanizm wewnętrznego badania umożliwiający stałe sprawdzanie realizacji własnych celów, sposobu funkcjonowania i osiąganych wyników. W znacznej większości przypadków można zarówno w badaniach wewnętrznych, jak i zewnętrznych używać tych samych narzędzi. Ankiety, kwestionariusze, dane statystyczne mogą być wykorzystywane przez nauczycieli, pedagogów, dyrektorów szkół, wizytatorów i inspektorów. Każde z narzędzi powinno być akceptowane przez osoby oceniane.

Mierzenie jakości pracy szkoły jest konieczne i opiera się na: Rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 13 sierpnia 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad sprawowania nadzoru pedagogicznego. W związku z wymienionym rozporządzeniem dyrektor szkoły opracowuje sposób organizacji i plan nadzoru pedagogicznego w szkole.

W celu uporządkowania procesu wewnętrznego mierzenia jakości ustalone zostały następujące obszary podlegające mierzeniu:

• obszar I -Koncepcja pracy
• obszar II -Zarządzanie i organizacja
• obszar III -Wychowanie i opieka
• obszar IV -Kształcenie

Każdy obszar posiada dziedziny, odpowiadające im standardy oraz wskaźniki w formie pytań prowadzące do stwierdzenia, w jakim stopniu szkoła spełnia określony standard jakości. Każda szkoła powinna posiadać Program wewnętrznego mierzenia jakości opracowany wg następującego harmonogramu:

• krok I Zarządzenie dyrektora szkoły w sprawie mierzenia jakości pracy szkoły;
• krok II Wybranie obszaru pracy szkoły podlegającego ocenie, diagnozie;
• krok III Powołanie zespołu do opracowania celu głównego, celów pośrednich i zadań dla każdego z mierzonych obszarów pracy szkoły;
• krok IV Opracowanie szczegółowego planu mierzenia wybranego obszaru, zawierającego dziedziny, standardy, wskaźniki, narzędzia, terminy i odpowiedzialnych za realizację;
• krok V Przeprowadzenie mierzenia jakości danego obszaru;
• krok VI Opracowanie wyników w formie sprawozdania, raportu, mini raportu i ich przedstawienie;
• krok VII Wykorzystanie wyników- sporządzenie programu naprawczego.

Literatura:

1. Dzierzgowska Irena, Wlazło Stefan, Mierzenie jakości szkoły podstawowej.
2. Żak Maria, Wewnętrzne mierzenie jakości pracy szkoły.
3. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 13 sierpnia 1999r. w sprawie szczegółowych zasad sprawowania nadzoru pedagogicznego.
4. Zarządzenie Nr 2/2000 Małopolskiego Kuratora Oświaty w Krakowie z dnia 1 marca 2000 r.

Małgorzata Solarz
Tuchów

Autorka jest nauczycielką w Szkole Podstawowej w Karwodrzy i Publicznym Gimnazjum nr 1 w Tuchowie.